Instytut Filozofii UMCS korzeniami sięga okresu narodzin Uniwersytetu, do którego współorganizatorów należał prof. Narcyz Łubnicki, od listopada 1944 roku kierownik Katedry Logiki i Metodologii na Wydziale Przyrodniczym UMCS w Lublinie. W październiku 1947 roku powstała również Katedra Filozofii prowadzona przez prof. Stefana Harasska. Po jego śmierci w roku 1952 i po okresie politycznych ograniczeń w nauczaniu filozofii, którego skutkiem było przemianowanie dawnych jednostek organizacyjnych zajmujących się badaniami w zakresie filozofii i dydaktyką filozofii na Katedrę Logiki usytuowaną na Wydziale Humanistycznym, w listopadzie 1956 r. została odtworzona pod kierownictwem prof. Łubnickiego Katedra Filozofii z dwoma zakładami: Zakładem Logiki i Historii Filozofii, w roku 1959 powstał nadto Zakład Filozofii Społecznej kierowany przez prof. J. Litwina, zaś w r. 1998 została stworzona na Wydziale Ekonomicznym Katedra Socjologii.
Od roku akademickiego 1969/70 katedry i zakłady filozoficzne UMCS współtworzyły z zakładami pedagogicznymi i psychologicznymi Instytut Nauk Pedagogicznych i Filozoficznych w ramach organizacyjnych Wydziału Humanistycznego, z którego z czasem (po włączeniu dawniejszej Katedry Socjologii) wyodrębnia się Instytut Filozofii i Socjologii jako jednostka samodzielna, przekształcona w 1973 roku w Międzyuczelniany Instytut Filozofii i Socjologii na prawach wydziału UMCS prowadzący działalność dydaktyczną także w Akademii Medycznej, Akademii Rolniczej i w Politechnice Lubelskiej. W sierpniu 1990 roku instytut ten dał początek istnieniu Wydziału Filozofii i Socjologii UMCS. Od roku akademickiego 1997/8 w strukturze Wydziału zostały wyodrębnione dwa instytuty: Instytut Filozofii i Instytut Socjologii.
Wydział Filozofii (dziekanat i część zakładów) zlokalizowany jest obecnie we wspólnym budynku z Wydziałem Humanistycznym UMCS na terenie miasteczka akademickiego, w którym skupia się większość wydziałów Uczelni, Rektorat UMCS i Biblioteka Główna, a także Rektorat i wydziały Akademii Rolniczej oraz kompleks domów akademickich.
